Demans, birçok kognitif fonksiyonda, sosyal ve meslekle ilişkili işlevlerde bozulmaya neden olacak düzeyde, ilerleyici yıkım olarak tanmlanan bir sendromdur. Demans ayrıca, normal bilinç düzeyine sahip bir kişinin bazal kognitif fonksiyon düzeylerindeki düşüş ile karakterizedir (Selekler, 2008). Demans çok sayıda (100’den fazla) değişik nedenle ortaya çıkabilir, fakat Avrupa ve Amerika’da en sık demans nedeni olarak değişik klinikopatolojik serilerde tüm demansların %50-80’ini Alzheimer Hastalığı (AH) oluşturmaktadır (Karakoç ve Selekler, 2007). Başka bir deyişle demansların %20-50’sini AH dışı nedenler oluşturur.

En sık gözlenen demans nedenleri basitçe aşağıdaki gibi sınıflandırılabilir:

1. Alzheimer’e bağlı demans

2 Diğer demans nedenleri:

a. Damarsal hastalılara bağlı demanslar – Vasküler demans – multi-infarkt demans (Beyin damar hastalığı, yüsek tansiyon gibi)
b. Pick Hastalığı
c. Nörolojik hastalıklar ve kafa travmaları(Beyin tümöleri, Normal Basınçlı Hidrosefali, Parkinson Hastalığı, Huntington Koresi gibi)
d. Frontotemporal demans
e. Enfeksiyon hastalıkları (AIDS, Deli Dana Hastalığı, Tuberküoz gibi)
f. Metabolik hastalıklar (Tiroid-Paratiroid Bezi Hastalıkları, Karaciğer Hastalıkları, Vitamin B12 ve Folat eksikliği gibi)
g. Alkolik demans
h. İlaç kullanımı

Unutkanlık toplumda yaygındır. Kısa süreli belleğin bilgiyi depolama süresi 20-30 dakika kadardır, bu bilgi depoda tekrarlandığı sürece kalır, yeterince tekrarlanmayanlar bellekten silinir. Bilgilerin kalıcılığını sağlamak için uzun süreli belleğe kaydetmek gerekir.

Genellikle birey açısından önemli olan, duygusal yüklü bilgiler daha kalıcı bellek izleri yaratır.

Bazı psikolojik sorunları (örneğin, anksiyete, depresyon) olan, zihinleri hatırlayacakları konu dışında çeşitli olaylarla meşgul olan kişiler o sırada sağlıklı bir bellek oluşturamadıkları için, daha sonra o anı unuttuklarını sanırlar. Halbuki gerçekte sağlıklı bellek oluşturamadıkları için hatırlayamamaktadırlar. Anılan durumların AH ile ilgisi yoktur (Selekler, 2008).

Diğer yandan unutkanlık, çeşitli durumlarda bir kurtarıcı veya kaçış yolu olarak kullanılmaktadır. Kişi yaşadığı üzücü, acıklı, elemli, travmatik hayat olayları karşısında unutkanlığı psikolojik sağlığı sürdürme açısından bir savunma mekanizması olarak kullanabilir (Selekler, 2008).

AH en sık demans nedeni olup, tüm demans vakalarının %50-70’ini oluşturmaktadır. Batı Avrupa ve Birleşik Amerika’da yapılan çalışmalarda demansların %50-70’inin AH olmasına karşılık Japonya ve Rusya’da multi infarkt demansların daha fazla olduğu bildirilmiştir(akt.Topçuoğlu ve Selekler 1998). AH %5 sıklıkta genetik olup %95’i sporadiktir. Sporadik olguların yaşlı olmasına karşın genetik alzheimer hastalığı 40’lı yaşlarda başlar. Bu tip olguların tipik özelliği atipik klinik tablolu ve hızlı seyirli olmasıdır(Selekler, 2008).

Ülkemizde AH’nın bilişsel değerlendirilmesinde kullanılabilecek nitelikte bir nöropsikolojik test bataryası bulunmamaktadır (akt. Emik ve Cangöz, 2012 ).

En sık demans nedeni olan AH’nın tanısı, hasta ve yakınlarından alınan hasta öyküsü, fizik ve nörolojik muayene, CT ve MR gibi görüntüleme yöntemleri, nöropsikolojik testler, tanı kriterleri ve yardımcı tanı yöntemleri ile konur.

DSM-IV Kriterlerine Göre Alzheimer Tipi Demans (akt.Selekler, 1994)
A. Birden çok alanda kognitif kayıp gelişimi:
Hafıza bozukluğu
Aşağıdakilerden en az bir tanesi
Afazi
Apraksi
Agnozi
Planlama, organizasyon, soyutlama gibi yürütücü fonksiyonlarda bozulma
B. Sosyal ve mesleki işlevlerde bozulma ve daha önceki işlev seviyesine göre anlamlı gerilemeye yol açan kognitif kayıp
C. Yavaş başlangıçlı ve ilerleyici kognitif ve fonksiyonel gerileme ile giden bir seyir
D. Diğer demans nedenlerinin ekarte edilmiş olması (sistemik, metabolik, iatrojenik, nörolojik, psikiyatrik)

Psikolog Furkan AYDIN

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir